Stoner

Ebook

Er was een hype… Ik hoorde Stoner hier, Stoner daar. Lof, lof en nog eens lof. Lettervreter als ik ben, moest ik toen ook het boek lezen. Zonder eigenlijk te weten wat ik ging lezen. Dus kwam ik er pas bij de inleiding achter dat het eigenlijk al een heel oud boek is. Al in 1965 geschreven en de schrijver leeft niet meer. Overigens had die inleiding voor mij niet gehoeven, ik lees het boek liever zelf dan dat ik vooraf het verhaal al beknopt voorgeschoteld krijg. Misschien was het als nawoord wel interessant geweest, maar nu stoorde het mij. Waar de titel vandaan komt, is onmiddellijk duidelijk. William Stoner is de hoofdpersoon van dit boek. Zijn levensloop is waar het over gaat. Van simpele boerenzoon naar hoogleraar. Zijn ongelukkige huwelijk waaruit zijn geliefde dochter geboren wordt, zijn buitenechtelijke affaire. Eigenlijk is het allemaal niet zo interessant, maar het wordt zo prachtig beschreven dat je erin gezogen wordt en door wilt blijven lezen. Stoner is een ongelukkige, passieve, introverte, soms meelijwekkende, wanhopige, eigenzinnige man. Hij is zoekende, maar vindt nooit. John Williams heeft een indrukwekkend mooi tijdsbeeld van de 20e eeuw in de Verenigde Staten geschreven. Ik vind het boek prachtig, maar ik kan de kritieken die ik inmiddels gelezen heb ook begrijpen. Het is zo’n typisch ‘love it or hate it’ boek. Als je op zoek bent naar actie, spanning en personages die veel ‘doen’, kies dan iets anders. Hou je van prachtig taalgebruik en wat minder vaart, lees dan Stoner!

Laat ik voorop stellen dat ik niet van boeken hou waar eigenlijk niks in gebeurd, waarin beschreven wordt wat iemand aan heeft, wat iemand doet, wat er gegeten wordt. Dat interesseert me niet, ik wil meegenomen worden, ondergedompeld worden en als ik het boek uit heb dan wil ik het jammer vinden dat het boek uit is en dan weer opnieuw willen beginnen. Dit boek werd ontzettende gehypet en dan lijkt het voor mij alsof de kans groter wordt dat het tegen gaat vallen. Desondanks toch maar begonnen aan Stoner, juist omdat zoveel mensen er iets van vonden. De beschrijving bestaat maar uit een paar zinnen en die beschrijft het verhaal eigenlijk ontzettend goed: Een boerenzoon wordt tot groot verdriet van zijn familie docent Engels die probeert om te gaan met de tegenslagen in zijn leven. Dat klinkt dus niet als een boek waar ik blij van zou worden, maar toch trok het. De schrijfstijl is prachtig, het verhaal omringt je, hoewel je niet elke dag blijft afvragen hoe het met die Stoner gaat. Toch bleef ik lezen, toch bleef ik nieuwsgierig naar deze man. En inderdaad, toen ik het boek uit had in de trein toen moest ik eerst een halfuur nadenken over wat ik gelezen had. Wat jammer voor John Williams, dat zijn grote bekendheid pas jaren na zijn dood is gekomen.

Wat een prachtig boek! Ik heb het twee keer achter elkaar gelezen, een keer voor de plot, daarna nog een keer om te genieten van de taal. Elk nadeel heb z'n voordeel, de liefde en de gevoelens die Stoner niet in z'n wettelijke huwelijk kwijt kan, kan hij ruimschoots steken in z'n onderwijsbaan aan de universiteit van Missourri. Hij betaalt een hoge prijs voor twee grote fouten die hij in z'n leven heeft gemaakt: verliefd te worden op de verkeerde vrouw en (te) eerlijk een student te beoordelen die het helemaal voor elkaar dacht te hebben bij de voorzitter van de vakgroep Engels; beiden met vreselijke gevolgen. Gelukkig leert Stoner de echte liefde kennen als hij ruim veertig jaar is, het mag niet lang duren, maar het maakt z'n mislukte huwelijk deels goed. Dan kabbelt z'n leven weer verder, met als enige voldoening het doorgeven van de liefde voor taal en literatuur aan z'n studenten, tot hij er letterlijk dood bij neervalt. Een boek over zelfaanvaarding en zelfoverwinnig. Universele waarheden waar we allemaal mee worstelen.

Voordat John Williams tijdens de Tweede Wereldoorlog dienst nam bij de Amerikaanse luchtmacht had hij een niet zo succesvolle carrière achter de rug. Tijdens zijn dienstverband in Azië begon hij aan het schrijven van zijn eerste roman Nothing but the night (Niets dan de nacht), dat in 1948 verscheen en in 2015 in het Nederlands is vertaald. Zijn bekendste werk is het in 1965 uitgebrachte Stoner, dat veertig jaar later werd heruitgebracht en in 2012 in een Nederlandse vertaling verscheen. Behalve romans schreef hij ook een aantal studieboeken en twee gedichtenbundels. Hij overleed in 1994 aan longproblemen. William Stoner was voorbestemd om het boerenbedrijf van zijn vader over te nemen, maar in 1910 koos hij een andere weg en schreef zich in aan de Universiteit van Missouri. Na zijn studie, hij behaalde een doctorsgraad, bleef hij aan de universiteit verbonden en werd er docent Engels, een beroep dat hij tot zijn dood in 1956 uitoefende. Hij was midden twintig toen hij trouwde, maar zijn vrouw Edith en later ook zijn dochter Grace leken zich tegen hem te keren. Hij krijgt een minnares, maar die relatie moet hij verbreken. Vele jaren later sterft hij zoals hij eigenlijk altijd is geweest: onopvallend. Hoewel Stoner absoluut geen biografie is, leest het in zekere zin wel als zodanig. Want het is namelijk het levensverhaal van William Stoner, dat begint wanneer hij negentien jaar oud is en eindigt in het jaar dat hij komt te overlijden. Omdat hij zijn leven voornamelijk op de universiteit doorbracht, maakt hij niet veel opzienbarends mee, of het moet al het avontuurtje zijn dat hij met een van zijn studentes heeft gehad. De lezer moet en kan daarom ook niet verwachten dat het verhaal zich in een razend tempo afspeelt en dat zich allerlei plotwendingen voordoen. Maakt dat deze roman een saaie belevenis waar niet doorheen te komen valt? Nee, verre van zelfs. Naarmate de plot vordert wordt het, ondanks een ietwat stroef begin, almaar boeiender en gaat het steeds meer intrigeren. Dit is voor een groot deel te danken aan de interessante en sterke personages, waarvan Stoner vanzelfsprekend de meeste sympathie oproept. Als lezer ga je hem meer en meer waarderen en heb je ook regelmatig met hem te doen. Bovenal omdat hij de indruk wekt een eenzaam en ongelukkig leven te lijden. Daar, en dat blijkt ook uit het nawoord van de Ierse auteur John McGahern, is echter geen sprake van, omdat hij in feite best wel tevreden met zijn leven was. Het verhaal wordt vanuit één perspectief verteld, dat van Stoner. De lezer leert hem hierdoor bijzonder goed kennen, zonder zich overigens al te veel met hem te identificeren. Hij is echter wel degene die zich, zonder de overige personages te kort te doen, het meest geliefd maakt bij dezelfde lezer. Om de simpele reden dat hij, ondanks zijn tekortkomingen, een opmerkelijk mens is. Wat Williams eveneens goed weet over te brengen, is de sfeer. Het verhaal speelt zich vooral af in de eerste helft van de twintigste eeuw en die tijdgeest komt prima tot uiting. Hoe mensen zich destijds gedroegen, hoe de normen en waarden waren, niets daarvan komt geforceerd en gemaakt over. Daarnaast is de schrijfstijl van de auteur erg toegankelijk, aan niets is te merken dat dit boek al meer dan vijftig jaar geleden geschreven is. Er zijn echter wel een paar passages waar de lezer zijn aandacht bij moet houden, dan is het wat droog. Dat ligt hoofdzakelijk aan het feit dat die gedeelten zich tijdens de colleges afspelen en er lesstof behandeld wordt. Het past echter wel in de context van het verhaal, dus is het zonder meer noodzakelijk dat het in de roman voorkomt. Na het verschijnen is Stoner overladen met allerlei lovende kritieken. Dat is niet ten onrechte, want Williams’ derde roman is er een die je bijblijft. En dat is niet veel boeken gegeven.

Een van de allerbeste boeken in zijn genre. Het betreft een bijzonder intense beschrijving van een leven, dat zich afspeelt in redelijke anonimiteit. Maar zo rijk van inhoud. Het boek is geschreven in een compacte schrijfstijl, een beetje verwant aan de 'bare bones' stijl uit de jaren 50 (zoals een Hemingway of dichter bij huis, Bordewijk). Prachtig proza, direct en doeltreffend. En zo invoelbaar. Kortom, een boek dat je heel diep raakt.

Bijzonder boek over hoe een gewoon leven ook bijzonder kan zijn. Goed geschreven, zeer verhalend je ziét de personages leven ook al speelt het zich af in een tijd en land dat je niet kent! Gelijk het andere boek "Butcher's Crossing' gekocht!