Nooit meer doen alsof Denk je schaamte om en maak het je kracht

Ik heb het boek Nooit Meer Doen Alsof in één ruk uitgelezen. Het is het meest eerlijk, aandoenlijke, het meest uitgeplozen, slimme en doordachte, maar vooral ook het meest geestige en herkenbare boek, dat ik sinds tijden heb gelezen. Zoals de schrijfster beschrijft, schaamte ontwricht van alles. Het houdt de hele wereld in zijn greep. Van kleine dagelijkse ‘oepsies’ in ‘awkward moments’ tot compleet misgelopen levens omdat men zich -vol schaamte- iets ontzegde om te doen, wat eigenlijk onmiskenbaar nodig was om een leuker leven te hebben. Ga dus schaamtevol, maar vol trots (schaamtevrij) door het leven, hoe zeer de dingen ook anders uitpakken dan jezelf -en anderen- het verwachten. Stop sowieso met je te schamen voor je eigen schaamte. Alsof hetgeen waarvoor je je schaamt er niet mag zijn. Realiseer je, het is er gewoon, dus doe er je voordeel mee. En dat kun je dus leren van dit boek; Schaam je naar hartenlust, want je schaamte geeft vooral je echte verlangen weer. En omarm dat verlangen dan vervolgens. Want achter schaamte zit niks lelijks, het legt juist iets heel erg moois bloot. Een soort openheid wat je een leuker en verrassender mens maakt. Aukje Nauta laat door haar mooie verhalen, die regelmatig beschamend persoonlijk worden, heel duidelijk zien hoe het doorleven van je schaamte je leven kan verrijken. Met dit soort inzichten kan ik dus met een gerust hart schaamtevol, of juist schaamtevrij, verder met mijn leven. En krijgt mijn ‘zo maar wat aanklooien in het leven’, waarvoor ik me altijd schaamde, opeens een heuse existentiële betekenis.

Soms schaam ik me voor het feit dat ik graag self-help boeken lees (want misschien denken mensen dat ik mezelf nu niet al goed genoeg vind) . Maar dat is nu verleden tijd! Ik vind dit boek geweldig omdat we in Nederland de neiging hebben om schaamte te verdringen en dit boek laat zien dat er ook andere manieren zijn om met schaamte om te gaan. Echt een aanrader.

In Nooit meer doen alsof heeft psycholoog Aukje Nauta het over het onderwerp schaamte, een thema dat niet altijd even bespreekbaar is. Ze schrijft helder, en hoewel het allemaal heel eenvoudig klinkt, zullen lezers zich realiseren dat er toch nog een dosis oefening nodig is om een schaamtevrij leven te realiseren. De schrijfster legt haarfijn uit wat ze met deze duiding bedoelt, en wat dan het verschil is tussen schaamteloos en schaamtevrij. Aan de hand van goed opgebouwde hoofdstukken, welke uit persoonlijke ervaringen bestaat, leert ze je van schaamte je kracht te maken, en daarom is dit naslagwerk uiterst geschikt voor iedereen die met deze emotie worstelt.

Schaamte is een emotie die iedereen heeft, maar wat is schaamte eigenlijk en hoe kan je het tot je kracht maken? In dit boek probeert Aukje Nauta uit te leggen wat schaamte is. Schaamte is een sociale emotie. Wat je doet strookt niet met hoe het hoort. Het is ook een morele emotie. Het druist in tegen het grotere goed, het algemeen belang. Tevens is schaamte een pijnlijke emotie. Schaamte maakt je doen vluchten, het maakt je somber en depressief, passief en moe. In vijf stappen die de schrijfster omschrijft kan je je schaamte overwinnen, of in elk geval ombuigen tot iets positiefs. Met een vlot leesbare mix van persoonlijke ervaringen, onderzoek binnen haar vriendenkring en wetenschappelijk onderzoek weet Aukje Nauta het onderwerp schaamte bespreekbaar te maken. De zgn. awkward-enquete die zij onder haar vrienden verspreidde is ook in het boek opgenomen en leuk te verspreiden onder je eigen familie of vriendenkring. Een leuk en verrassend boek dat je in een keer uitleest.

Ik heb eerder lezingen van Aukje bijgewoond en het boek heeft dezelfde energie als haar optredens: ze beschrijft eigen ervaringen, vaak pijnlijk want schaamtevol, situaties waarin je jezelf heel wat vindt, waarna je genadeloos door de mand valt. Blauwtjes die je loopt en andere bewijzen dat je niet bent wat je zou willen zijn. Ze laat daarmee heel knap zien wat ze betoogt: onthul jezelf als eerste en anderen zullen (hopelijk) volgen. De persoonlijke verhalen worden in grote vaart afgewisseld met zelfkritische beschouwingen, dialogen met vrienden en liefdesperikelen. Maar Aukje is psycholoog en bijzonder hoogleraar en verbindt de persoonlijke verhalen ook aan onderzoek en andere bronnen, waaronder bekendere (Brene Brown, Yuval Harari, Rutger Bregman) en minder bekende. Tot slot komt ze tot een oplossingsrichting, namelijk schaamtevrij (niet schaamteloos!) worden. En ze geeft daarbij een aantal handreikingen hoe je zover zou kunnen komen. Dat slot vraagt wat mij betreft om een vervolg, namelijk Nooit meer doen alsof: waartoe dan en hoe dan? Waartoe, omdat ik denk dat het breder getrokken zou moeten worden; in wat voor wereld willen we leven? Ik heb in die zin aandacht gemist voor meer (oosterse) levensbeschouwelijke thema’s, omdat ik denk dat de prestatiedrang in de westerse neo-liberale maatschappij een grote rol speelt, waaraan door individuen niet makkelijk te ontsnappen is. En hoe dan: Aukje geeft een aantal aanwijzingen hoe je de verandering in je zelf zou kunnen aanvliegen. Ik denk dat een werkboek als vervolg daarop ons daarbij verder zou kunnen helpen. Hoe verander je je mindset op duurzame wijze? Ook daarin kunnen oosterse bronnen en werkwijzen wellicht helpend zijn. Conclusie: ik denk dat Aukje een belangrijk boek heeft geschreven, waar we veel van kunnen leren, alleen al doordat ze zichzelf helemaal bloot durft te geven. Aukje doet in haar boek en lezingen in ieder geval niet alsof en dat is heel moedig, ontwapenend en inspirerend!

Ik zou dit boek omschrijven als luchtige zelfhulp met wetenschappelijke inzichten. Aukje laat op praktische en grappige wijze zien wat schaamte is en hoe het menselijk gedrag beïnvloedt. Hoewel we allemaal weten dat iedereen zich wel eens schaamt, besef je tijdens het lezen van dit boek pas hoe erg we ons laten leiden (of lijden?) door schaamte. Concrete voorbeelden maken de wetenschappelijke inzichten herkenbaar en Aukjes openhartigheid geeft het boek een heel menselijke dimensie, waardoor je het gevoel hebt dat ieder mens in staat is om schaamte als kracht te benutten. Aukjes relatie met Jasper die als een rode draad door het boek loopt, voelt in elk hoofdstuk weer als een cliffhanger, waardoor je het boek in één ruk uit wil lezen.