Luc Beauséjour, Chantal Rémillard, Margaret Little, Grégoire Jeay, Mathieu Lussier - Couperin: Concerts royaux (CD)

De stukken die volgen zijn van een andere soort dan die ik tot nu toe heb gegeven. Ze zijn niet alleen geschikt voor klavecimbel, maar ook voor viool, fluit, hobo, gamba en fagot. Ik heb ze gemaakt voor de kleine kamerconcerten waarvoor Lodewijk XIV mij bijna elke zondag van het jaar bijeenriep [...] Als ze evenzeer in de smaak vallen van het publiek als ze aangenaam waren voor de Zonnekoning, heb ik er genoeg om later verschillende volledige boekdelen te maken. Ik heb ze gerangschikt volgens sleutel en de titels behouden waaronder ze bekend waren aan het hof in 1714 en 1715. (Voorwoord bij de Koningsconcerten)De Concerts Royaux (Koninklijke Concerten), in 1722 gepubliceerd als aanvulling op het derde boek klavecimbelwerken, zijn geschreven voor een gemengd ensemble van strijkers en houtblazers, die samen of afwisselend spelen; zoals andere Franse componisten uit die tijd liet François Couperin (1668-1733) de instrumentatie over aan het oordeel van de musici. Bij de uitvoering in Versailles voor het hof bespeelde Couperin het klavecimbel en werd hij begeleid door de violist François Duval (lid van de Vingt-quatre Violons du Roy), de hoboïst Philidor (André Danican, bekend als Philidor 'de oudere' of zijn zoon Anne, die beiden een nauwe band hadden met de koning), de fagottist Pierre Dubois, en de gambist Hilaire Verloge, die de bijnaam 'Alarius' had Couperins werk lijkt te suggereren dat bepaalde lijnen op houtblazers moeten worden gespeeld; de articulatie van sommige laatste cadensen, zoals in 'Échos' van het Deuxième Concert, lenen zich bijvoorbeeld op natuurlijke wijze voor houtblazers. De musici op deze opname hadden de vrije hand om in dit opzicht te experimenteren, door te kiezen voor ofwel een juxtapositie van muzikale kleuren, voor een meer homofone behandeling, of voor lichtere, etherische interpretaties. Zo wordt de levendigheid van de 'Gigue' in het Premier Concert natuurlijker overgebracht door kleinere krachten, terwijl de sombere 'Prélude' en 'Sarabande' van het Troisième Concert beter tot hun recht komen door een mix van elkaar aanvullende timbres.Deze werken, die hebben bijgedragen tot Couperins roem, volgen de wil van hun opdrachtgever, Lodewijk XIV, door de vorm van de oudste Franse suites aan te nemen. Hoewel ze meer naar lichtheid dan naar diepte lijken te neigen, is hun structuur een subtiel amalgaam van Italiaanse en Franse stijlen, het dubbele zegel van Couperins oeuvre. Hoewel hij sterk beïnvloed was door de erfenis van zijn vader en ooms, meester-organisten van wie hij zijn melodische elegantie en smaak voor dans en versieringen erfde, was hij evenzeer al vroeg gegrepen door de Italiaanse traditie, zoals blijkt uit zijn voorliefde voor symmetrie en zijn subtiel gebruik van chromatiek.De Concerts royaux, die representatief zijn voor een bepaald tijdperk, zijn suites die uit vijf tot zeven stukken bestaan, met gewone dansen zoals de allemande, gigue, menuet en courante, in evenwicht gehouden door aristocratische airs en sarabandes. Een verder contrast wordt gevormd door af en toe een stuk met een onconventionele naam, zoals 'Air tendre,' 'Air contrefugué,' en 'Échos' van het Deuxième Concert. Zonder onderscheidende ondertitels, voorafgegaan door preludes, en verankerd in dezelfde toonsoort, zijn de werken ontworpen om samen gespeeld te worden, snelle delen volgen de langzame op, van allemande tot gigue. De meeste zijn gebaseerd op een binaire vorm, waarbij elk deel wordt herhaald. Enkele echter, zoals de reeds genoemde 'Échos', de 'Muzette' en 'Chaconne' van het Troisième Concert of de 'Forlane' van het Quatrième Concert hebben een rondo-vorm, met afwisselend coupletten en een terugkerend refrein.Couperin schreef deze werken voor twee stemmen, met uitzondering van het 'Menuet en trio' van het Premier Concert, de 'Prélude' van het Troisième Concert, en de laatste twee sarabandes, die een tegenmelodie bevatten die aan de uitvoerders wordt overgelaten.Hoewel de composities op het eerste gezicht wat minder compact lijken, bezitten ze toch een onmiskenbare elegantie en gevoeligheid die nooit doorslaat naar oppervlakkigheid. Let bijvoorbeeld op de rustige ernst van de 'Prélude' van het Premier Concert, met zijn sierlijke melodische lijn en dalende grote of verkleinde septiemen, de tederheid van de 'Muzette' van het Trosième Concert, of de uitbundigheid van het verrukkelijke 'Forlane' waarmee de cyclus wordt afgesloten. Sommige stukken, zoals de 'Sarabande' van het Troisième Concert, lijken te proberen de tijd stil te zetten, waarbij elk akkoord op natuurlijke wijze naar een eerbiedige cadans toe beweegt. Andere zijn demonstraties van stijl, zoals de twee naast elkaar geplaatste courantes van het Quatrième Concert, het ene in de Franse stijl, het andere in de Italiaanse. Sommige octaafsprongen doen denken aan Bach, die inderdaad het thema van de 'Allemande' van het Premier Concert gebruikte voor de Fuga in As van het tweede deel van het Wohltemperierte Klavier.Couperin had altijd een ongelooflijk vermogen om stemmingen en sferen op te roepen. Zoals hij zelf zei, is het altijd beter de luisteraar te ontroeren dan hem te verbazen. Het hoeft dus niet te verbazen dat voor Couperin de ideale luisteraars voor deze koninklijke muziek 'zij waren die een voortreffelijke smaak hebben'