Costantino Catena, Accademia D'Archi Arrigoni & Giulio Arnofi - Salieri: Piano Concertos (CD)

Tot 20 jaar geleden leek de figuur van Antonio Salieri voorbestemd om onder een wijdverspreide wolk van diskrediet te blijven, in de schaduw van zijn complexe relatie met Mozart en ongefundeerde criminele beschuldigingen die tot ons zijn gekomen via een draad die loopt van Aleksandr Poesjkins poëtische drama Mozart en Salieri (1830), later op muziek gezet door Nikolaj Rimski-Korsakov (1897), tot Miloš Formans beroemde film Amadeus (1984). In werkelijkheid genoot Salieri in het laat-18e-eeuwse Wenen een status waar Wolfgang alleen maar van kon dromen: hofcomponist, dirigent van de Italiaanse opera en bovenal maestro di cappella van het keizerlijke hof - met andere woorden: organisator en manager van het hele muzikale leven van de Habsburgers.

Als gewaardeerd leraar en oprichter van het Weense Conservatorium had hij onder zijn leerlingen Beethoven, Hummel, Schubert, Liszt, Meyerbeer en Czerny, en in de loop van een lange compositorische carrière creëerde hij meer dan 40 werken voor muziektheater, talrijke gewijde en vocale composities, evenals een kleiner aantal symfonische en kamermuziekwerken. Het bekendste deel van Salieri's instrumentale productie bestaat uit de zes concerti voor één of meer solisten, waaronder de twee hier opgenomen werken voor klavier; dit zijn werken die de componist niet wilde drukken en de manuscripten worden bewaard in de Oostenrijkse Nationale Bibliotheek.

De Concertos in C en B flat schreef de 23-jarige componist in 1773 voor solo 'cembalo' en een orkest bestaande uit twee hobo's, twee hoorns, strijkers en basso continuo. Zoals Danilo Prefumo, auteur van waardevolle geschriften over Salieri's instrumentale werken, waarschuwt, 'voor Italiaanse musici kon de term cembalo in die tijd onverschillig klavecimbel en fortepiano aanduiden'. Het beluisteren en analyseren van deze twee werken laat een balans zien die wordt nagestreefd en bereikt tussen een typisch Weens gevoel voor maat en aandacht voor structuur, en uitbarstingen van eigenzinnigheid, ornamentaliteit en galanterie die verwant zijn aan de expressiviteit van de Londense (Johann Christian) Bach. Het solowerk stelt nooit echt virtuoze eisen, hoewel het wel behendigheid en een helder, uitgesproken timbre vereist.

De Sonate in C voor klavecimbel is, voor zover bekend, de enige compositie in zijn soort in Salieri's nalatenschap en wordt hier voor het eerst opgenomen. Het is ongebruikelijk onderverdeeld in zes beknopte delen, allemaal in dezelfde toonsoort en gekenmerkt door een elementaire harmonische progressie. De lineariteit van de taal, de transparantie van de melodische lijn en het gemak van uitvoering wijzen op een partituur die een klavierschets zou kunnen zijn geweest van het embryo van een Serenata of Cassazione, twee genres die vaak voorkomen in de catalogus van de componist.